Početak > Uncategorized > List „Dan“ je od 17. do 25. marta čitavi feljton posvetio popisu, autor feljtona Novo Vujošević je svojski agitovao, varao i lagao (25. mart 2011)

List „Dan“ je od 17. do 25. marta čitavi feljton posvetio popisu, autor feljtona Novo Vujošević je svojski agitovao, varao i lagao (25. mart 2011)

Novo Vujošević: U SUSRET PREDSTOJEĆEM POPISU STANOVNIŠTVA


Višedimenzionalni projekat

Nema društveno značajnijeg istraživanja u jednoj dekadi od popisa stanovništva. Ovo prvenstveno iz razloga što je riječ o veoma kompleksnom ali i višedimenzionalnom projektu (istraživanju). To znači da u sebi sadrži statističke, demografske, sociološke, politološke, ekološke, antropološke, kulturološke i druge slične komponente. Riječ je, dakle, o multidisciplinarnom i serioznom istraživanju. Upravo zbog toga je ovo istraživanje meta interesovanja naučnika i stručnjaka različitog profila stručnosti. No, treba imati u vidu da mnoge naučne discipline nijesu samo korisnici rezultata popisa stanovništva, već treba da budu aktivni učesnici u kreiranju instrumenata istraživanja, kao i u definisanju i određenju kategorija kojim operiše popis stanovništva. Tako, na primjer, u definisanju i preciziranju istraživačkih kategorija kao što je jezik. Nacionalno, narodno, etničko i određenje nacionalnih manjina, kao i kategorije domaćinstva, profesije, ne mogu učestvovati samo statističari, već i lingvisti, demografi, sociolozi, etnolozi, kulturolozi, ekonomisti, pravnici i drugi kompetentni stručnjaci. Ovaj se metodološki pristup u Crnoj Gori nedovoljno ili nimalo ne respektuje. Upravo zbog toga i u ovim kategorijama (pitanjima) dolazi do nejasnoća, nepreciznosti, pa čak i pojmovne zbrke.

Smiješna, da ne kažemo glupa konstatacija

Kad je riječ o određenju karaktera istraživanja koje se zove popis stanovništva, sve se više čuje konstatacija „Popis stanovništva je isključivo statističko pitanje i tu ne smije niko miješati prste, a posebno, politika. Pustimo statističare da rade svoj posao“. Naravno, ove konstatacije, odnosno floskule prvenstveno izriču političari koji drže vlast. Čak su ovo izdigli na nivo maksime. Ovo je „hrana“ samo za naivne i nepromišljene. Zar nije smiješna, da ne kažem i glupa konstatacija, da je popis u Crnoj Gori u isključivoj „nadležnosti“ statistike kao struke?
Zamislite, ove tvrdnje izriču oni političari (poslanici) koji donose zakon o popisu stanovništva i koji su unaprijed, dakle u zakonu, ustoličili (odredili) pitanja u popisnici, u upitniku. Naime, političari koji drže vlast su sami definisali i odredijelili pitanje o nacionalnoj pripadnosti i to kako njima odgovara, a u javnosti „prosipaju“ floskule da pitanja u upitniku treba prepustiti statistici, odnosno statističarima. To znači da su političari na vlasti unaprijed ugradili (zabetonirali) svoj interes, svoj uticaj. Kad su već to zakonom ustoličili, kad su se zakonom obezbijedili, latili su se davno oprobanog oružja „bacanje prašine u oči“ nedužnom narodu da bi dokazali svoju demokratičnost i svoju objektivnost.

Neiskorišćenost činjeničkog blaga

Kao što je poznato, popisi stanovništva se obavljaju sukcesivno, svake desete godine. Popisima se, znači, sakupilo ogromno činjeničko blago. Prednost ovih činjenica je što potiču iz cijelog prostora, iz cijele Crne Gore. To znači ovom anketom je obuhvaćena ukupna populacija, što rezultate čini pouzdanim i egzaktnim. Naravno, pri tome, treba imati određene rezerve u interpretaciji rezultata jer se u cjelokupnom popisivačkom procesu rađaju određene greške.
Sasvim je izvjesno da se rezultati popisa ni približno ne koriste onoliko koliko je stvarno potrebno. Smatra se da se ne koristi ni deset posto onoga što popisi pružaju. To se prvenstveno odnosi na državne organe i institucije, kao i na naučno istraživačke institucije i mnoge stručne i političke organizacije. Posebno se uočava da konzumenti popisnih rezultata ne koriste pravilnosti (zakonitosti) koje se mogu „pročitati“ u vremenskim serijama činjenica. No, uočavanje, pravilnosti i zakonitosti i zakonitosti promjena u „ljudskom faktoru“ (stanovništvu), zahtijeva veći nivo analize i interpretacije, što često izostaje na svim državnim i društvenim nivoima organizovanja. Posebno je deficitarno umijeće da se „skrenu“ negativna ispoljavanja pravilnosti u pozitivnom, odnosno progresivnom smjeru. Nedovoljno korišćenje rezultata popisa je posebno uočeno u planovima društvenog razvoja, kao u prostornim planovima na svim nivoima. Ovo je prisutno i u oblasti populacione politike.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=272255&datum=2011-03-17

Anketno istraživanje

Popis stanovništva spada u tipično anketno istraživanje. Riječ je prvenstveno o terenskom istraživanju. To ga čini i specifičnim i osobenim.
U ovom kao i u svakom drugom anketnom istraživanju, treba predmet odnosno sadržaj istraživanja pretvoriti u pitanja na koje ispitanici trebaju da daju odgovore. Da bi se dobili tačni i iskreni odgovori, neophodno je postaviti jasna, razumljiva i precizna pitanja, svaka nejasnoća u pitanjima, rađa zbrku i neodređenost u odgovorima, odnosno u prikupljenoj činjeničkoj građi. U ovom istraživanju, odnosno u popisu koji treba da se sprovede u aprilu ove godine postoje najmanje dva pitanja (jezik, nacija) koja su neprecizna, nejasna i koja ispitanika stavljaju u nedoumicu. Ovo posebno važi za pitanje o nacionalnoj pripadnost. Pitanje glasi: „Nacionalna, odnosno etnička pripadnost?“. Ovakvo postavljeno pitanje izaziva dileme i nejasnoće. Iz pitanja se može zaključiti da je pojam nacionalna pripadnost identičan sa pojmom etnička pripadnost, što je i sa empirijskog i sa teorijskog stanovišta neprihvatljivo. Ne može se u isti koš (u jedno pitanje) strpati i narod i nacija i etnička grupa i nacionalna manjina. Trebalo ih je (po našem mišljenju) izdiferencirati i za svako od određenja postaviti konkretno pitanje ispitaniku. Kad se u upitniku postavi ovako nejasno i višesmisleno pitanje, prosto se ne zna što je ispitanik mislio i podrazumijevao kad je na njih odgovarao. Drugim riječima, ne mogu dati egzaktne odgovore nejasna i dvosmislena pitanja. Osim toga, ovakva pitanja su podložna zloupotrebama i mahinacijama. Ova se greška može donekle ublažiti (ispraviti) ako se u uputstvu za anketare jasno, teoriski i empirijski, odrede pojmovi: nacija, narod, etnička grupa, nacionalna manjina, profesija i sl. Naravno, to treba učiniti razumljivim i jasnim srpskim jezikom.
U popisu od 2003. godine postavljeno je pitanje: „Nacionalna ili etnička pripadnost?“. Ovako postavljeno pitanje je jasnije od već pomenutog, jer se u njemu ipak primjećuje razlikovanje nacionalnog od etničkog. Od ispitanika se, naime, traži da iskaže svoju nacionalnu ili etničku pripadnost. No, i pored toga, ovo pitanje je izazvalo zbrku i nedoumicu. Pojavilo se, naime, mnoštvo modaliteta odgovora kao što su: Crnogorac, Srbin, Bošnjak, Musliman, Albanac, Hrvat, Rom, Ciganin, Srbin iz Crne Gore, Crnogorac srpskog porijekla, Srbin – Crnogorac, Crnogorac – Srbin, sto-posto Srbin, sto-posto Crnogorac, Egišćanin, Kinez, Italijan, Mađar, Njemac, Slovenac, Jugosloven itd., itd. Pojavili su se i odgovori koji nemaju nikakve veze sa nacionalnim i etničkim određenjem. Ovdje dolaze do izražaja teškoće i proizvoljnosti u klasifikovanju odgovora koji su višeznačni, pa čak i sasvim neodređeni i namjerno iskomplikovani.
U ovom popisu (2003) pojavio se znatan broj onih koji se nijesu nacionalno izjasnili i koji su svrstani u rubriku „nepoznato“. Taj broj iznosi ravno 33.074 stanovnika. Ovaj broj je veći od ukupnog broja stanovnika u pet crnogorskih opština (Andrijevica, Žabljak, Kolašin, Plužine i Šavnik), čak je veći za 5.917 stanovnika. Iz ovog proizlazi da je faktički ostalo nacionalno neizjašnjeno pet i po opština. Sa stanovišta preciznijeg identifikovanja nacionalne strukture stanovništva, ovo se može smatrati značajnim propustom, značajnim nedostatkom. Ovo se može pripisati nejasno definisanom pitanju, kao i političkim pritiscima i strahovima. Naravno, tu su prisutni i drugi faktori ali ih je teže identifikovati. Smatramo da je ovdje napravljena tehnička greška sa metodološkom konatacijom. Ispod pitanja o nacionalnoj i etničkoj pripadnosti ispitanik se upućuje na član 34 Ustava Republike Crne Gore po kojemu građanin nije obavezan da se izjasni na ovo pitanje: Na ovaj način se ispitaniku unaprijed sugeriše da može da apstinira od odgovora. Sasvim je opravdana primjedba zbog čega je ovo pitanje uvršteno u popisnicu kad se unaprijed sugeriše apstinencija. Primjedba je na mjestu. Ovo tim prije ako se ima u vidu da je neophodno prikupiti podatke o nacionalnoj i etničkoj strukturi u cilju vođenja adekvatne politike u ovoj oblasti. Naravno, ispitaniku treba dozvoliti mogućnost neizjašnjavanja ali ako on to izričito zahtijeva, odnosno ako su iscrpljene sve mogućnosti iskrenog i slobodnog izjašnjavanja.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=272392&datum=2011-03-18

Popis u rukama anketara

S obzirom da je popis tipično anketno istraživanje, to je logično da je anketar (popisivač) jedan od bitnih koraka u popisivačkom procesu. Anketar je, u stvari, beočug od kojeg umnogome zavisi kvalitet popisivačke građe. Sve faze u realizaciji procesa mogu biti perfektno urađene i realizovane, ali ako anketar (popisivač) zataji, konačni uspjeh popisa će izostati. Upravo zbog toga popisivačima treba posvetite posebnu pažnju.
Svima koji su zainteresovani za obavljanje ovog posla treba omogućiti da se dokažu i pokažu, i to, naravno, uz pristojnu nadoknadu. Osnovni kriterijum u odabiranju anketara treba da bude njihova spremnost i kompetentnost da se uhvate u koštac sa ovim zaista odgovornim i delikatnim zadatkom.

Obuka anketara

Anketare treba dobro obučiti jer se od njih zahtijeva da kvalitetno obave posao. To se, prije svega, odnosi na takozvana tehnička uputstva kao što su šifre, kućice za cifre, pedantno i čitko upisivanje odgovora i sl. Svaki anketar treba da shvati, tačnije da razumije, osnovne kategorije istraživanja kao što su nacionalna i etnička pripadnost, vjeroispovijest, jezik, zanimanje, domaćinstvo, državljanstvo i sl. Ispitanici uvijek traže objašnjenja kad im se postavljaju ovakva pitanja. Anketar treba da bude spreman da da tačno i razumljivo objašnjenje. Anketaru se daju posebna uputstva da ne smije biti sugestivan u postavljanju pitanja.
Ako ne izbjegne subjektivnost, onda se ne može računati na iskrene i tačne odgovore. Posebno je značajno naučiti anketara kako da uspostavi pravi (iskreni) kontakt sa ispitanikom, to jest kako da obezbijedi istinsku komunikaciju sa respodentom. Ovdje je posebno važno da anketar (popisivač) ubijedi ispitanika da je anonimnost datih odgovora potpuno zagarantovana. Ako to anketar ne postigne, ne može računati na iskrene odgovore.
Nakon obuke slijedi test znanja, test obučenosti kandidata za popisivača. Testom će se utvrditi da li je anketar pripremljen (obučen) da kvalitetno obavi popis. Kandidat koji ne položi test, ne može biti popisivač. U testu posebno treba provjeriti spremnost popisivača da bude objektivan i da odoli raznim pritiscima. Bez provjere spremnosti (obučenosti anketara), ne može se valjano sprovesti nijedno anketno istraživanje, pa ni popis stanovništva.

Kontrola rada anketara

Da bi se valjano obavila obuka (instruktaža) anketara, neophodno je odabrati kompetentne ljude kao instruktore. To su, prije svega, stručnjaci koji su do detalja upoznati sa metodom anketiranja. Pri tome treba voditi računa da se odaberu oni koji imaju iskustva sa anketiranjem na terenu, koji su upoznati sa svim iskušenjima koja popisivače čekaju na terenu. Nije dovoljno samo „kabinetsko“ statističko znanje, već je potrebno i detaljno poznavanje terenskog anketnog istraživanja. Optimalan je spoj i jednog i drugog znanja u jednom instruktoru. Čine se da ovdje posebno treba iskoristiti metodološka znanja, psihologa, demografa, sociologa, istraživača javnog mjenja i sl. Njihova iskustva za instruktažu anketara su dragocjena i plodotvorna.
Bez permanentne kontrole rada popisivača (anketara) na terenu, popis ne može uspjeti. Ovdje treba maksimalno iskoristiti prvenstveno one koji su izvršili instruktažu anketara, kao i druge kompetentne istraživače.
Posebno treba stručno kontrolistati unos podataka. Iz prethodnog proizilazi da stručno-kontrolorsku pažnju treba posebno usredsrediti na krucijalne karike popisivačkog procesa, a to su: izbor instruktora, izbor i obuka anketara (popisivača), kontrola rada na terenu, kontrola klasifikovanja odgovora na otvorena pitanja, kao i kontrola unosa podataka. Sve ove karike su izložene rađanju mogućih grešaka i zbog toga treba da budu u kontrolorskom fokusu. Ovdje treba biti posebno obazriv i energičan u anuliranju političke pristrasnost, odnosno političkih mahinacija.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=272510&datum=2011-03-19

U raljama vlasti

Samo slijepac ne vidi da je vlast prigrabila popis i čvrsto ga drži u svojim njedrima. Pod snažnom kontrolom vlastodržaca nalazi se Monstat kao institucija koja realizuje popis stanovništva. Iz vrhova vlasti se nedavno izjavljivalo da se popis ne smije prepustiti slučaju, tj. drugima, već ga treba usmjeravati u pravcu koji to vlast želi i insistira. A vlast je čvrsto zacrtala da svim mogućim sredstvima (više nedozvoljenim nego dozvoljenim) poveća broj stanovnika koji će se nacionalno izjasniti kao Crnogorci. Ovo potvrđuje i činjenica da je u toku pripreme popisa izvršena smjena glavnog rukovodioca Monstata. Vjerovatno da je dovedena politički podobnija i za njih povjerljivija ličnost. To znači da sve treba učiniti samo da bi se ostvario projektovani cilj.

Babaroga

Vlast je ispred popisa, preko medija, i ne samo preko medija, digla huku i halabuku na Beograd, na velikosrpski nacionalizam koji tobože ugrožava suverenitet Crne Gore. Tako je Beograd predstavljen kao babaroga kojom se plaši nedužni narod u Crnoj Gori. Ovo su zaista iznađani i davno prevaziđeni metodi. Valjda više niko ne vjeruje ovim glupostima. U ovom kontekstu treba ukazati na jednu političku nelogičnost, nedoslednost, licemjernost, odnosno dvoličnost. Vlastima u Crnoj Gori smeta što se opozicioni politički predstavnici iz Crne Gore sasvim legalno i legitimno sastaju sa predstavnicima vlasti u Srbiji u vezi sa identitetskim pitanjima. Čak je aktuelna vlast u Crnoj Gori u tom pravcu ispalila svu moguću „baražnu vatru“. Tim istim vlastima ne smeta što „stručnjaci“ za crnogorski jezik iz Zagreba i Hrvatske kreiraju i „crtaju“ jezičku mapu Crne Gore. Ovdje se sa pravom postavlja pitanje: otkud odjednom, preko noći, Zagreb postade rudnik eksperata za crnogoski jezik? Samo politički naivni i nepismeni, ne mogu pročitati ovu političku ujdurmu, ovu drsku političku igrariju.

Sprečavanje asimilacije je legitimno i legalno

U Crnoj Gori je na djelu asimilacija. Vlastodršci i njihovi pomagači u Crnoj Gori otimaju Srbima srpski jezik. I ne samo Srbima, već i svima koji se izjašnjavaju da govore srpskim jezikom.
Stvorili su od srpskog jezika surogat koji nazivaju crnogorski jezik. Hoće Srbima da „otmu“ i crkvu i duh i kulturu. Da je pravde i pravednosti za ovo bi odgovarali pred redovnim sudovima, kao i pred sudom časti, nauke i duhovnosti. Da bi utvrdili ono što su politički zacrtali i odlučili, okreću se popisu stanovništva. Hoće po svaku cijenu da steknu brojčanu prednost u nacionalnom i jezičkom određenju. Pri tome na sav glas izjavljuju da je popis samo tehničko i statističko pitanje i da tu nema nikakve politike. Naravno, nikad ne zaborave da dignu poviku na velikosrpski nacionalizam. Velikosrpstvom nazivaju legitimno i legalno nastojanje svih onih koji se bore protiv očiglednih asimilacionih akata i nauma. U ovakvoj situaciji, sticanje brojčane prednosti Crnogoraca je jedino moguće ako Srbima otmu Srbe ili Romima Rome, ili Bošnjacima Bošnjake, Muslimanina Muslimane ili Hrvatima Hrvate. To im je, u stvari, jedina solucija. Neće, valjda, uvoziti Kineze i pretvarati ih u Crnogorce.
Ako eventualno dođe do radikalnije izmjene, nacionalne, etničke i jezičke strukture u korist Crnogoraca, to se jedino može pripisati notiranim asimilacionim procesima. Riječ je o svojevrsnoj blokadi slobodnog nacionalnog izjašnjavanja i slobode govora. Sasvim je nezamislivo da se ne uvažava glas većine, odnosno enormno ispoljene potrebe stanovništva da se govori srpskim jezikom. U ovakvoj situaciji, logična su nastojanja, prije svega političkih predstavnika, da osujete ugrožavanje nacionalnog, kulturnog i etničkog identiteta onih koje predstavljaju. To je sasvim i legalno i legitimno. Ovo tim prije ako se ima u vidu da se o multietičnosti i multikulturalnosti u Crnoj Gori govori kao o velikom dostignuću aktuelne vlasti. No, prazna frazeologija je jedno, a stvarnost nešto sasvim drugo.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=272672&datum=2011-03-20

Osvrt na rezultate popisa iz 2003. godine

U pretpopisnoj situaciji potrebno je građane podsjetiti na rezultate poslednjeg popisa stanovništva, odnosno neophodno je eksplicirati one rezulate koji ilustrativno govore o kretanju stanovništva, kao i nekim razvojnim aspektima Crne Gore. Rezulatati su manje-više poznati javnosti Crne Gore, ali će se ovdje nastojati da se što eksplicitnije prezentiraju i da se naglase i objasne problemi koji dosad nisu bili u žiži javnosti i koji su potiskivani ka periferiji. Osim toga, nastojaće se da se odvornim za društveni razvoj skrene pažnja na opomene i poruke koje rezultati minulog popisa sadrže.

Dominacija patuljastih naselja

Popis omogućava sagledavanje prostornog razmještaja stanovništva na cijeloj teritoriji Crne Gore. To je veoma značajan pokazatelj sa stanovništa potvrđivanja pravilnosti (zakonitosti) u prostornom razmještaju određene populacije. To se, naravno, prvenstveno odnosi na distribuciju stanovništva po naseljima.
Prema rezultatima popisa iz 2003. godine, Crna Gora ima 1256 naselja. U njima je smješteno 62.145 stanovnika. U jednom naselju na nivou Crne Gore prosječno stanuje 492 stanovnika. U nekim opštinama taj broj je znatno niži. Tako, na primjer, u Plužinama prosječan broj stanovnika po naselju iznosi 99, u Šavniku 108, u Kolašinu 141, u Žabljaku 150, Cetinju 196, Danilovgradu 204, Pljevljima 224, u Andrijevici 231. Interesantno je naglasiti da samo u tri opštine Crne Gore prosječan broj stanovnika je iznad hiljadu. Riječ je o Herceg Novom (1.221), Podgorici (1.180) i Tivtu (1.123).
Vjerovali ili ne, u Crnoj Gori ima 96 naselja u kojima je smješteno 1–10 stanovnika a u 163 naselja ili 13 odsto od ukupne mase, stanuje do 20 stanovnika. Broj naselja u kojima je nastanjeno 100 stanovnika iznosi 622 ili 49,29 osdsto. Frapantan je i podatak da u Crnoj Gori ima 383 naselja u kojima živi 1-80 stanovnika.
Svi prezentirani podaci više nego upečatljivo ukazuju izrazitu dominaciju patuljastih naselja. Sasvim je realno očekivati njihovu dalju i sve veću dominaciju. Ovo posebno treba da zabrine one koji su odgovorni za usmjeravanje društvenih procesa, posebno demografskih.

Ugasla ognjišta

Kada se izdvojeno posmatraju mala naselja, odmah se može konstatovati da su ona prva na izrazitom udaru demografske erozije. Naime, ova naselja već od davno pokazuje tendenciju rapidnog smanjenja broja stanovnika. U tom neprestanom pražnjenju, neka su naselja ostala bez stanovnika. U njima su se ugasila ognjišta. Ostalo im je samo ime. No, uskoro će se i njihova imena zaboraviti. Naš narod kaže da nema što teže za ljudski rod od ugase. Otuda i kletva: „Kakav si dabogda ti se kuća ugasila“. Ova kletva je sustigla 28 naselja u Crnoj Gori. Naime, prema popisu iz 2003. godine u cetinjskoj opštini je ostalo bez stanovnika 9 naselja, u Budvi 5, u Kotoru 4, u Baru 4, u Pljevljima 4, po jedan Danilovgradu i Ulcinju. Dakle, ovo je veći broj naselja nego što ukupno imaju opštine Mojkovac i Tivat.
Prezentirani podaci jasno ukazuju da su mnoga naselja izložena crnoj sudbini-umiranju (ugasi). To se prvenstveno odnosi na naselja u kojima trenutno živi 1-100 stanovnika. To znači da su krenuli na put bez povratka oko sto naselja Crne Gore. Zar to nije zvono za uzbunu? Zar to nije najteža opomena onima koji su odgovorni za našu sudbinu i koji sve ovo ravnodušno posmatraju.

Selo gori a baba se češlja

Trenutno je u Crnoj Gori sva politička i društvena energija usmjerena ka ispunjavanju uslova koje je Evropska unija postavila Crnoj Gori. Crna Gora se ubrzano „češlja“ i „umiva“ da bi se dopala Evropi, sva se tome posvetila i okrenula. Potpuno je zaboravila na umiranje naselja na nestajanje života, na devastaciju i divljanje ogromnog prostora. Čak se vlast ne sjeti da bar održi parastos, četrdesnicu ili pak godišnjicu pokojniku. Drugim riječima, baba se češlja i uređuje, a zaboravila je da joj je kuća posve neuredna. Smetnula je sa uma da joj kuća iz temelja „gori“. Izgleda da o ovome nije obaviještena Evropska unija. Da je obaviještena, sigurni smo da bi jedan od bitnih uslova ulaska Crne Gore u Evropsku uniju bilo sprečavanje umiranja naselja, sprečavanje stvaranja ogromnog praznog i devastiranog prostora. Sa stanovišta ravnomjernijeg razmještaja stanovništa u prostoru, nema prečih zadataka od obuzdavanja stihovnosti migracionih procesa na relaciji selo-grad, kao i od oživljavanja praznog i napuštenog prostora na cijelom brdsko-planinskom području Crne Gore. Drugim riječima, demografska revitalizacija sela i poljoprivreda treba da bude jedan od prioritetnih i urgentnih zadataka u budućem ekonomskom razvoju Crne Gore.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=272803&datum=2011-03-21

Rast gradskog stanovništva

U jednom dužem periodu u Crnoj Gori se smanjivalo seosko, a uvećavalo gradsko stanovništvo. Taj proces se nastavlja ako se posmatraju rezultati popisa iz 2003. godine. U ovom razdoblju procenat gradskog stanovništva se uvećao za 9,1 odsto. Ako se ovaj proces posmatra u dužem periodu, onda se uočava nezapamćeno smanjenje stanovništva seoskih naselja. Tako, na primjer, u 1948. godini u seoskim naseljima je popisano 84 odsto stanovništva, a u gradskim svega 16 odsto. U popisu iz 2003. godine dogodio se rapidan i neprirodan obrt. U ovoj popisnoj godini u seoskim naseljima je popisano 38 odsto, a u gradskim 62 procenta stanovništva.

Zar je i to moguće?

U Crnoj Gori ima 39 gradskih naselja, što u ukupnom broju naselja iznosi svega 3,2 odsto. U ovih 3,2 odsto naselja smješteno je 382.836 stanovnika ili 62 odsto od ukupne populacije. Očigledno je, dakle, veoma zabrinjavajuće demografsko kretanje. Ovo tim prije ako se imalo u vidu da će se ovaj proces i dalje nastaviti.
U okviru gradova se primjećuje neravnomjeran razmještaj stanovnika, što je posledica istorijskih, geografskih i savremenih društveno-ekonomskih okolnosti. Tako, na primjer, u Crnoj Gori ima devet gradskih naselja koja posjeduju do 1.000 stanovnika ili 23 odsto. Broj gradskih naselja od 1.000-2.000 stanovnika iznosi 11 ili 28,2 odsto. Broj gradskih naselja koje naseljavaju 2.000-5.000 stanovnika iznosi 17 odsto. Crna Gora ima četri gradska naselja u kojima stanuje 5.000-10.000 stanovnika, sedam gradskih naselja imaju od 10-25.000 stanovnika ili 17,0 odsto. U svega dva naselja ili pet odsto od ukupnih gradskih naselja živi preko 50.000 stanovnika. Riječ je o Nikšiću i Podgorici. U ova dva grada živi više od 50 odsto ukupnog gradskog stanovništva. Svi ovi podaci pokazuju da u Crnoj Gori dominiraju sitna gradska naselja. Neka se od njih slobodno mogu nazvati varošicama. No, istovremeno se primjećuje i koncentracija stanovništa u svega pet naselja (Bijelo Polje, Bar, Pljevlja, Nikšić i Podgorica).

Magična privlačnost Podgorice

Podgorica je kao glavni grad zasjenila sva druga gradska naselja. U Podgorici je, prema popisu iz 2003. godine, smješteno 136.351 stanovnika ili 35,6 odsto gradskog stanovništva. Podgorica, dakle, ima više stanovnika od ukupno 33 gradska naselja u Crnoj Gori. U kojoj mjeri dominira Podgorica u odnosu na druga gradska naselja govori podatak između dva popisa (1991-2003) da je u njoj uvećano stanovništvo u apsolutnom iznosu koliko i u svim ostalim naseljima u Crnoj Gori. Ovaj proces će se i dalje nastaviti, i to nesmanjenom žestinom.
Enormni i ubrzani rast stanovništva u Podgorici ima negativne reperkusije na cjelokupni društvenoekonomski razvoj u Crnoj Gori. To se prvenstveno odnosi na činjenicu da glavni i najveći grad magnetno privlači najvitalnije kontingente stanovništva iz okruženja. To istovremeno prazni agrarni prostor, naročito u sjevernom regionu. Na taj način znatan prostor gubi ljudske resurse kao glavne činioce razvoja. Samim tim raste jaz između razvijenih i nerazvijenih regiona. Nerazvijeni regioni sve više zaostaju u razvoju. Potrebna su ogromna investiciona ulaganja da bi se inicirao i ubrzao njihov razvoj. Čini se da na premošćivanje jaza između nerazvijenih i razvijenih, aktuelna vlast nema adekvatnih odgovora.
Smatramo da je došao poslednji čas koji opominje da se mora nešto uraditi na planu obuzdavanja stihivnosti koja se odnose na punjenje i pražnjenje stanovništva pojedinih regiona, pojedinih gravitacionih centara. Naravno, to se ne može i ne smije činiti nasilnim administrativnim mjerama. To se isključivo može učiniti planskim i promišljenim mjerama razvojne politike.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=272936&datum=2011-03-22

Demografsko pražnjenje sela

Malo gdje u Evropi je selo bilo agrarno prenaseljeno kao u Crnoj Gori. Dominirao je minorni posjed, a u domaćinstvima je bilo mnogo čeljadi. Ljudi su se naprosto „gurali“ na mršavom i sitnom posjedu. Glad ih je neprestano pritiskala. U takvm situacijama iseljavanje je bilo jedina solucija. Doktor Đoko Pejović, naš poznati istoričar, utvrdio je da se krajem 19. i početkom 20. vijeka više stanovništva Crne Gore iselilo se u Srbiju nego što je tu ostalo. No, i pored ovakvih burnih iseljavanja, selo je bilo puno života. Natalitet je bio visok i brzo je nadoknađivano izgubljeno stanovništvo. Selo je bilo izdašna „fabrika“ djece, koja je demografski snažila cijelu populaciju.
Nakon Drugog svjetskog rata, otpočeo je proces intenzivne industrijalizacije Crne Gore i njenog okruženja. To je snažno pokrenulo „bijeg“ sa sela. Nastaje prekomjerno pražnjenje seoskih naselja. Pri tome se ništa ne preduzima da se proces zaustavi. I sadašnja vlast stoji skrštenih ruku pred očiglednim nastojanjem ogromnog broja seoskih naselja i degradacijom poljoprivredne proizvodnje. Istina, mora im se priznati da su individualne poljoprivredne proizvođače prekrstili u farmere. Tim se zore i ponose. No, ime je promijenjeno, ali sadržaj nije.
Rezultati popisa 2003. godine upečatljivo ilustruju prethodne konstatacije. Tako, na primjer, prosječan broj stanovnika po seoskom naselju u Crnoj Gori iznosi 193, a u nekim opštinama je ispod ovog prosjeka. Prosječan broj stanovnika seoskog naselja u opštini Cetinje iznosi 33, u Plužinama 66, u Budvi 80, u Žabljaku 83, Pljevljima 89, Šavniku 91, Kolašinu 100, Danilovgradu123 i Nikšiću 153 stanovnika. Ako se ovome doda podatak da je 1948. godine udio seoskog stanovništva ukupno iznosio 83 odsto, a 2003. godine 38,1 odsto, onda se tek jasno vidi kakkvu je demografsku katastrofu doživjelo selo u Crnoj Gori.

Sitno i nemoćno seosko domaćinstvo

Pojam gazdinstva i domaćinstva se u selu najčešće poklapaju, no, treba konstatovati da se u selima uvećava broj domaćinstava koja su isključivo potrošačke jedinice. Riječ je, prije svega, o staračkim domaćinstvima.
Popisi u 1991. i 2003. godini ukazuju na usitnjavanje seoskog domaćinstva. Prosječna veličina seoskog domaćinstva na nivou Crne Gore u 2003. godini iznosila je 3,2 člana, a 1991, godina je bila 3,7 članova. No, treba reći da je prosječna veličina domaćinstava neravnomjerno distribuirana na prostoru Crne Gore. Tako je, na primjer, prosječna veličina seoskog domaćinstva u opštini Cetinje iznosila je 2,6 a u Rožajama 4,7 odsto. Usitnjavanje seoskog domaćinstva prati odseljavanje vitalnih radnih kontingenata. Na taj način domaćinstva, odnosno gazdinstva, neminovno reducira poljoprivrednu proizvodnju. Posledica toga je, prije svega, enormno uvećavanje neobrađenih površina. Najteže je od svega što se domaćinstvo (gazdinstvo) ne može demografski obnavljati. Naime, u velikom broju seoskih domaćinstava ne može se čuti plač djeteta u kolijevci. Bez tog plača, selo ne može „propjevati“

Dvije sasvim različite pjesme

Sredinom prošlog vijeka, početkom jeseni, orila se pjesma u svim našim selima: „Zbogom ostaj, moja željo pusta/Nećemo se gledat do odsustva“. Ovu su pjesmu pjevali regruti kada su odlazili na odsluženje vojnog roka. Regruti su time ispoljavali čežnju što moraju privremeno napustiti svoje selo i svoju voljenu djevojku. Imali su i razloga za čežnju, jer su u jeku mladosti morali napuštati selo puno života, puno mladosti i puno djevojaka. No, ipak, bili su srećni, jer su se brzo i veselo vraćali veselom selu.
Sada se osjeća u vazduhu sasvim drugačija pjesma. Kažem osjeća, jer se ne čuje – nema je ko zapjevati: „Sve je stalo i propalo/Moje selo pusto je ostalo“. To, u stvari, i nije pjesma, već – vapaj.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=273061&datum=2011-03-23

Ima li nade?

Sve dosadašnje mjere razvojne, odnosno agrarne i populacione politike nijesu dale rezultate na planu zaustavljanja demokrafskog pustošenja sela. Ono koji sada usmjeravaju razvoj sela i poljoprivrede su nemogućni da zaustave negativne trendove. No, ipak, ne trebna gubiti nadu. Valjda će dunuti neki novi i svježi vjetrovi. Valjda će doći do koncetracije energije, volje i pameti u cilju kreiranja i ostvarivanja adekvatne strategije razvoja sela i poljoprivrede. I ne samo strategije veći konkretnih i efikasnih mjera popiulacione, agrarne i razvojne politike.

Srbi većina u šest, Crnogorci u pet opština

Skoro svako u Crnoj Gori zna napamet nacionalnu strukturu stanovništa na nivou Crne Gore prema popisu iz 2003. godine. No, i pored toga, podsjećamo zainteresovane da je prema ovom popisu konstatovano 43 odsto Crnogoraca, 32 odsto Srba, Bošnjaka 7,7 odsto, Albanaca pety odsto, Hrvata jedan odsto i Roma 0,4 odsto. Ostale nacionalnosti su prisutne znatno ispod naznačenih procenata.
Ako se analiza spusti na nivo Opštine, tek se onda vidi stvarno stanje. U tom slučaju, odmah se upočava da u šest opština Srbi imaju apsolutnu većinu, odnosno njihov broj je iznad 50 odsto ukupne populacije u Opštini. Crnogorci imaju apsolutnu većinu u pet opština, odnosno za jednu opštinu manje od Srba. Ako se posmatraju podaci po opštinama u odnosu na broj Srba i Crnogoraca onda se dolazi do podataka koji upozoravaju, a možda zabrinjavajau aktuelnu vlast. Ako se, naime, ukrsti broj Srba, odnosno Crnogoraca sa opštinom, odmah se može konstatovati da u 12 opština (Andrijevica, Berane, Bijelo Polje, Žabljak, Plav, Plužine, Pljevlja, Rožaje, Tivat, Ulcinj, Herceg Novi i Šavnik) ima više Srba nego Crnogoraca. Više Crnogoraca nego Srba ima u devet opština, odnosno u Baru, Budvi, Danilovgradu, Kolašinu, Kotoru, Mojkovcu, Nikšiću, Podgorici i Cetinju. Dakle, u 57 odsto od ukupnog broja opština brojniji su Srbi od Crnogoraca. Nakon ovakvih činjenica, kako prazno i besmisleno zvuče stavovi onih koji Srbe tretiraju kao nacionalnu manjinu. Još su prazniji i besmisleniji stavovi onih koji ne uvažavaju ove činjenice u kreiranju jezičke mape u Crnoj Gori.

O prosječnoj starosti nacija

Sa stanovišta demografske vitalnosti nacija, interesantno je saznati kakva je prosječna starost pojedinih nacionalnih skupina. Ovaj pokazatelj je veoma bitan u projektovanju demografske perspektive, demografske budućnosti. Što je niža prosječna starost, to je stanovništvo vitalnije i za budući razvoj perspektivnije. Obrnuta je, naravno, situacija ako je prosječna starost visoka. Prosječna starost ukupnih stanovnika Crne Gore iznosi 35, 9 godina. Iznad ovog prosjeka su Hrvati (45,0), Jugosloveni (42,4), Srbi (37,5) i Crnogorci (36,0). Ispod prosjeka su Romi (21,5), Bošnjaci (31,5), Muslimani (33,2) i Albanci (35,2). Prezentirani podaci jasno pokazuju da su najviše „zagazili“ u starost Hrvati i Jugosloveni. Njihovim stopama sigurno idu i Srbi i Crnogorci. Najmlađi su Romi i daleko su ispred svih nacionalnih skupina. Drugo mjesto zauzimaju Bošnjaci, treće Muslimani, četvrto Albanci. Sve ove nacionalnosti imaju vitalnu demografsku perspektivu.
Prosječna starost je različito distribuirana po opštinama. U 14 opština (Andrijevici, Baru, Danilovgradu, Žabljaku, Kolašinu, Kotoru, Nikšiću, Plužinama, Pljevljima, Tivtu, Ulcinju, Herceg- Novom, Cetinju i Šavniku), prosječna strost je iznad republičkog prosjeka. Među njima su najstarije opštine: Šavnik, Plužine, Žabljak i Pljevlja. Njihova demografska perspektiva nije ružičasta, čak je i zatamnjenja. U sedam opština (Berane, Bijelo Polje, Budva, Mojkovac, Plav, Podgorica i Rožaje) prosječna starost je ispod republičkog prosjeka. U ovoj grupi se na prvom mjesti nalaze Rožaje, a zatim slijede Plav, Bijelo Polje i Podgorica. Ovim se potvrđuje već izrečena konstatacija da Pogorica privlači vitalne kontigente stanovništva, što direktni utiče na starenje populacije u zaleđu, u sjevernom regionu.
Podaci distribuirani po opštinama pokazuju da one opštine u kojima dominiraju, ili su prisutne u respektabilnom broju Bošnjaci, Muslimani i Albanci, izražavaju veći demografski vitalitet. To znači da se ovdje nacionalnost iskazuje kao nezavisna variabla koja znatno utiče na demografska kretanja, posebno kada je u pitanju starosna struktura.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=273194&datum=2011-03-24

Diskriminacija

U popisu iz 2003. godine ispitanicima je postavljeno pitanje koji im je jezik maternji, odnosno kojim jezikom govore. Ovo se može tretirati kao referendumsko pitanje, odnosno kao referendumsko izjašnjavanje o jeziku. Na ovom svojevrsnom referendumu, 63,49 odsto stanovništva izjasnilo se da govori čistim srpskim jezikom. Da bi se izjašnjavanje o jeziku što bolje i jasnije shvatilo, neophodno je prezentirati podatke po opštinama. Treba, naime, dobro zapamtiti sledeće podatke: u Andrijevici, Budvi, Žabljaku, Kolašinu, Mojkovcu, Nikšiću, Plužinama, Pljevljima, Hercg Novom i Šavniku za srpski jezik izjasnilo se preko 70 odsto stanovništva. U Baru, Beranama, Bijelom Polju, Podgorici, Danilovgradu, Kotoru i Tivtu iznad 60 odsto stanovništva izjasnilo se za srpski jezik. Samo se u jednoj opštini većina izjasnila za crnogorski jezik; riječ je o opštini Cetinje. Treba reći da opština Cetinje učestvuje u ukupnom stanovništvu Crne Gore sa svega 2,9 odsto.
Prezentirani podaci više nego ubjedljivo govore da je izrazita volja naroda na strani srpskog jezika. I pored ovih činjenica, vlastodršci su odlučili da službeni jezik i jezik obavezan u školama bude crnogorski. To znači da je drsko i bezobzirno zgažena volja naroda. Riječ je, dakle, o čistoj diskriminaciji i prema srpskom jeziku i prema onima koji govore taj jezik.

Akt uperen protiv profesionalnog morala

Vlastodršci se pozivaju na pravo svakog naroda da nazove jezik svojim imenom. Narod se jasno izjasnio. Izrekao je jasan stav kako se zove taj jezik i kakva je jezička volja naroda. Vlastodršci su, znači, u ime građana proglasili crnogorski jezik. To su učinili nasilno i mimo njihove volje. Oni su time zgazili i ono sa čim su i oni odrasli, ono pomoću čega su se izgrađivali i ispoljavali svoju političku – i ne samo političku – suštinu. Naučili su u školi srpski jezik, govorili i pisali tim jezikom i naučili njegovu gramatiku. Riječju, stasavali su i identifikovali se s tim jezikom. Izvinjavamo se, naravno, onima koji nikada nijesu mogli naučiti srpski književni jezik. No, ovdje preovladava trenutna politička probitačnost, trenutni politički interes. Preciznije rečeno, jezik (crnogorski) im je, u stvari, ćepenak koji im služi i koji će im služiti kao šanac za odbranu stečenih političkih pozicija.
Da bi se se odluka vlastodršca sprovela u djelo, prvenstveno je potrebno natjerati profesore srpskog jezika da pogaze svoj profesionalni moral, to jest da predaju ono za šta nijesu osposobljeni i što ne pripada njihovom profesionalnom pedigreu i njihovom kulturnom individualitetu. Vlastodršci u svojim rukama drža strah (prije svega prijete da će neposlušni izgubiti posao) da bi ostvarili svoj naum, da bi natjerali nedužne ljude da krše stručno-moralne i univerzalne norme morala. Ovdje se sa pravom postavlja pitanje da li može valjano obavljati svoj posao onaj koji za to prethodno nije osposobljen? Zamislite situaciju da profesori i nastavnici srpskog jezika odbiju da učestvuju u ovom vlastodržačkom naumu. Šta u toj situaciji da radi Ministarstvo prosvjete na čelu sa Slavoljubom-Migom Stijepovićem? Jedina im je solucija da u svim školama Crne Gore – bukvalno u svim – angažuju izvjesnog Adnana Čirgića da „kompetentno“ predaje crnogorski jezik. To bi im bila jedina slamka spasa. No, šalu na stranu. Ne smijemo se šaliti sa tako ozbiljnim stvarima.

Rezime kao pouka

Popis stanovništva je krucijalan istraživački projekat. Ne trpi subjektivizam, pristrasnost, moralnu i profesionalnu neodgovornost. Ovdje je objektivnost osnovni kriterijum. Ako se to ne poštuje, onda se o popisu može govoriti kao o potpuno promašenoj investiciji. Treba biti jako oprezan prema tezi da je popis isključivo statističko pitanje. Iz te teze se može izvući besmisleni zaključak, a to je da je popis isključivo statističko istraživanje koje je samo sebi cilj. Sa stanovišta istinske nauke i struke, pa i prakse, to je čista besmislica. Svima valjda treba da bude jasno da rezultati popisa treba da budu čvrsta osnova i podloga onima koji usmjeravaju društveni razvoj u progresivnom smjeru. To znači da je kvalitetno uređen i organizovan popis pouzdan pokazatelj spremnosti i uređenosti društva da se kreće u progresivnom smjeru. Svaka zloupotreba u političke svrhe i svaka nespremnost i indiferentnost korišćenja rezultata popisa u razvojnim i civilizovanim programima pokazatelj je regresa, nedemokratičnosti i besperspektivnosti u razvoju. Bojimo se da je u Crnoj Gori na djelu ova druga (necivilizovana) solucija.

http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=273328&datum=2011-03-25

(Kraj)

Advertisements
Kategorije:Uncategorized
  1. Krnjaš Rogavčević
    mart 27, 2011 u 7:08 pm

    jesi li im viđeo reklamu? http://www.youtube.com/watch?v=6hgd4aplz10
    reklama za naciju!!!!

  2. mart 27, 2011 u 8:44 pm

    Kakve budalaštine.

    A što ti je sa blogom?

  1. No trackbacks yet.

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

%d bloggers like this: